Getuigenverklaring Luigi Canavese

De heer Luigi Canavese, geboren op 06.12.07 in Garessio, woonachtig daar in Via Vittorio Emanuele, rapporteert het volgende: Zodra we in Kahla aankwamen, werden we in groepen verdeeld en ondergebracht in huizen op het platteland. Daar verbleef ik met nog 160 lotgenoten. We moesten in de tunnels van de REIMAHG werken. Langzaam maar zeker groeven we steeds verder, we moesten het materiaal naar buiten transporteren. Hiervan werden cementblokken gemaakt. Onder de oude burgers die ons controleerden, was een Duitser. Hij was tijdens de oorlog van 1915-1918 krijgsgevangene geweest in Genua. Hij was erg goed voor mij. Behalve de kampcommandant en de "meutehonden", die ons zonder reden en genade sloegen, waren de anderen best goed voor ons. In de laatste tijd kregen we alleen wat koffie en meelsoep rond 17.00 uur, maar we probeerden ons te helpen door op het platteland wat aardappelen en fruit te zoeken. In het begin konden we na de ploegwisseling naar het dorp gaan om daar wat bier te kopen. We verdienden 6-7 RM per dag, maar een sigaret kostte al 30 RM. Ik ging vaak naar een kleermaker die slechts een paar honderd meter van ons kamp Rosengarten woonde. Hij had twee getrouwde zonen die ook in de oorlog waren. Deze kleermaker naaide een broek voor mij en toonde mij vaak zijn sympathie en solidariteit. Het waren kleine dingen, maar toch onbeschrijfelijk belangrijk in het leven van een gevangene. Ik verbleef ook acht dagen in de ziekenboeg. Daar kregen we niets te eten. We konden echter iets kopen en degenen die geen middelen hadden, werden door de andere gevangenen onderhouden door middel van inzamelingen. In mijn kamp zag ik veel mensen sterven. Onder hen was ook mijn landgenoot Cristoforetti. Ik ging met anderen de straat op om de lijken te begraven van Ingaria en een Milanese, die op straat waren gestorven bij terugkeer van het werk. Dit gebeurde in een bosje in de buurt van de tunnel. De velen die in het kamp stierven, werden op vrachtwagens geladen en ik weet niet waarheen ze werden afgevoerd. Op een dag zag ik hoe vijf of zes Russen door een vliegtuig werden doodgeschoten met mitrailleurvuur; ze bevonden zich bij de ingang van de tunnel. De laatste maanden bracht ik door in het kamp als schoenmaker. In die tijd ging het iets beter met mij. Op 16 april 1945 werden we bevrijd door de Amerikanen. We verbleven nog een paar dagen. In die dagen aten we alleen klaver en bieten. Later konden we naar huis terugkeren en ik bereikte eindelijk op 16 juli 1945 Garessio.