Getuigenverklaring Etienne Bauduin

«Op 16 maart 1945 stierf mijn broer Andre als gevolg van ondervoeding in kamp E.» Etienne Bauduin Zelfs na al die jaren vindt Etienne het erg moeilijk om over zijn tijd in Kahla te spreken. Uiteindelijk werden hij en zijn broer samen opgepakt; maar alleen Etienne keerde terug. Andre stierf op 16 maart 1945 aan ondervoeding. «Wij beiden, mijn broer (Andre) en ik, weigerden in Duitsland te werken; we leefden al geruime tijd ondergronds. Tijdens die tijd werkten we beiden voor mijn vader. Hij was aannemer voor openbare werken en samen met hem zorgden we voor wegenbouw.» «De Gestapo was toen al tien keer bij ons thuis geweest, maar ze hadden ons niet gevonden.» «Totdat op 1 augustus drie voertuigen bij onze werkplek stopten. Gabriel, een medewerker, en ik werden naar onze papieren gevraagd, ik zei dat die in mijn jas zaten, die op de fiets lag, en ik nam de benen om daar weg te komen. Maar ik struikelde en viel op het trottoir.» «De Gestapo-man richtte zijn wapen op mij en wilde elk moment schieten, maar een dame die daar net voorbij liep stelde zich tussen ons. Toch sloegen ze mij blauw en groen.» «Wij drieën (Andre, Gabriel en ik) werden gearresteerd. Trouwens, het waren Belgen die ons gevangen namen.» «We werden met de auto naar het Gestapo-hoofdkwartier in Doornik gebracht. Ze sloten ons op in een soort herenhuis aan de Boulevard Leopold. Het was niet aan te raden ook maar enige poging te doen om te ontsnappen. De muren waren overal met bloed besmeurd en op de eerste verdieping stonden altijd schietklare machinegeweren.» «We bleven daar ongeveer vier dagen; later brachten ze ons naar de kazerne aan de Avenue de la Couronne in Etterbeek.» «Op 8 augustus, om 5 uur ’s ochtends, brachten ze ons naar het treinstation. Onderweg stond er elke 10 meter een Duitser met een geweer in de hand. In de trein zelf zat een Duitser naast elke deur.» Op 16 maart 1945 stierf mijn broer Andre als gevolg van ondervoeding in kamp E «Ik droeg een koffer met wat kledingstukken en wat te eten. Op het perron waren mensen van het Rode Kruis, die ons ieder een paar tomaten en twee sneetjes brood gaven.» «Op het moment dat we het perron verlieten, zongen we nog, want de Amerikanen waren bijna in Parijs. We waren er vast van overtuigd dat onze trein niet ver meer zou komen. Als we toen hadden geweten wat ons nog te wachten stond...» «De mannen die onderweg probeerden te ontsnappen, werden elke keer teruggebracht.» «We reisden twee dagen en een nacht met de trein; laat in de middag van 9 augustus 1944 bereikten we het station Kahla.» Een brief, geschreven door Andre, na zijn aankomst in Kahla beschrijft: „We werden behandeld alsof we de grootste misdadigers van Europa waren." «Het eerste wat we in Kahla zagen, waren Russen die om voedsel bedelden. Op dat moment dachten we nog dat die mannen gek waren, maar na slechts een maand bedelden wij ook zoals zij.» «Ik werkte de hele tijd in de tunnels; tot januari werkte ik nog met mijn broer. Ik hield me bezig met het boren van de tunnels. We boren ongeveer negen gaten in de rots. Een Duitser vulde ze met dynamiet en een deel van de rots werd opgeblazen. We moesten de stukken afvoeren. Daarvoor moesten we met het puin de tunnels in en uit rijden, enerzijds om stof te verminderen en ook vanwege de luchtcirculatie.» «In het begin - toen waren we nog sterk genoeg - saboteerden we zoveel als we konden. Later waren we te verzwakt om onze plannen voort te zetten.» Voor alle overlevenden van kamp E - Kahla is eten het kostbaarste wat er is. Etienne zou nooit een dieet volgen. Want als je bijna van de honger bent gestorven, wil je de rest van je leven precies dat eten wat je wilt. «We kregen een liter waterige soep en een stuk brood. Eerst kregen we een brood voor vier mannen, daarna een voor zes, een voor acht en uiteindelijk een voor twaalf. In elke kamer moest altijd iemand het brood snijden. Degene die dat die dag deed, kreeg altijd het stuk dat overbleef nadat iedereen zijn stuk had gekozen. Deze methode diende uitsluitend om te voorkomen dat hij werd bevoordeeld.» «Als je alleen van deze rantsoenen had moeten leven, was je verloren geweest. In kamp E deed ik bijna alles om op de een of andere manier wat voedsel te krijgen. Ik heb aardappelen gestolen die onder de keuken lagen, ik heb zelfs kikkers gegeten...» Etienne Bauduin Op 16 maart 1945 stierf mijn broer Andre als gevolg van ondervoeding in kamp E «Af en toe probeerden we ’s avonds zelfs wat extra eten in de keuken te krijgen. Daar moest je al je moed verzamelen. Op een dag joegen de Duitsers ons weg, op een andere dag was het zelfs mogelijk iets te krijgen.» Voor Etienne is het bijzonder moeilijk om iets over Kahla te zeggen, sinds hij zijn broer daar verloor. «Mijn broer stierf op 16 maart 1945. Hij stierf aan ondervoeding, mishandelingen, slaan en de slechte werkomstandigheden. Een mensenleven was in Kahla niet van grote waarde.» «Andre was nog gevoeliger dan ik. Ik stal eten om te overleven, ik durfde meer. Andre deed dat niet.» «Hij bleef een tijd ziek in zijn bed in de barak en bleef daarna een of vijf dagen in de ziekenbarak, voordat hij uiteindelijk stierf.» «De ziekenverzorger had me al verteld dat het niet lang meer met Andre zou gaan. Ik bezocht hem nog een keer in de ziekenbarak; toen leefde hij nog, maar was zich niet meer bewust van mijn aanwezigheid. Hij lag in coma en had een ademhaling...» «Op 16 maart, om 11 uur, stierf Andre. Die dag werkte ik in de nachtdienst, dus was ik overdag in mijn kamer in de barak. De ziekenverzorger kwam om naar me te zien.» «’s Avonds moest ik naar het werk voor de nachtdienst. Ik huilde en iemand uit onze ploeg vertelde een Duitser dat mijn broer net was overleden. Deze Duitser bleek heel fatsoenlijk, want hij schreef een document dat mij toestond terug te keren naar het kamp en dat me toch recht gaf op mijn dagrantsoen.» «Die nacht keerde ik terug naar de dodenbarak. Ik zocht zo lang tussen de doden tot ik Andre vond en knipte een paar plukjes van zijn haar af.» Etienne verlaat de kamer en komt terug met een klein bruin pakketje. 55 jaar lang heeft hij Andres haar bewaard. «Andres lichaam werd met de laatste vrachtwagen, die lichamen ophaalde, uit het kamp gebracht. Die vrachtwagen reed altijd met lege kisten het kamp in en met volle weer eruit. De kisten werden elke keer hergebruikt.» Etienne BauduinOp 16 maart 1945 stierf mijn broer Andre door ondervoeding in kamp E Direct naast de gedenksteen op het massagraf op de begraafplaats Kahla plaatste Etienne een gedenksteen ter nagedachtenis aan zijn broer. Samen met honderden kameraden vond hij daar vrede na de lange onmenselijke tijd in kamp E. «En wat mij betreft, ik had sinds januari voortdurend dysenterie; maar ik moest toch altijd naar het werk in de fabriek gaan.» «In de fabriek viel er elke dag ergens iemand dood neer. Eens stortte een tunnel in. Alleen de eerste tien meter waren gestut, de rest niet. Die dag vielen er daar heel veel slachtoffers.» «Tijdens de wintermaanden was het er ijskoud. Ik had geen warme kleren meer; ik ging naar het werk gewikkeld in een deken.» «De mannen die tabak hadden, konden zich daar echt rijk noemen. Ik had geen tabak, dus moest ik vindingrijk zijn. Eens draaide ik een sigaret van gedroogde, geperste bladeren voor een Duitse wacht in de fabriek. In ruil voor de sigaret kreeg ik brood. De volgende dag vertelde een kameraad me dat de wacht naar mij zocht. Ik schrok vreselijk, ik vreesde dat mijn bedrog ontdekt was. Maar niets van dat alles. Hij vond mijn sigaret lekker en vroeg me om nog een.» «De nazi’s wilden elke vorm van solidariteit en kameraadschap onderdrukken. Zo moesten we elke drie weken van kamer wisselen. Maar hoe langer we in kamp E bleven, hoe meer de solidariteit vanzelf verdween. Als je om te overleven moet vechten, staat iedereen er alleen voor.» «Het was er gewoon onmenselijk. In september zag ik hoe iemand werd neergeschoten omdat hij een peer van een boom had geplukt.» «Ik kreeg eens 25 stokslagen omdat ze me betrapten met een stuk brood. De Duitsers lieten je met ontbloot bovenlijf over een houten bank buigen; met een knuppel sloegen ze dan op je in. Na die ‘behandeling’ kreeg je toestemming om weer naar je barak te gaan, althans als je nog leefde...» Etienne noemt ook iets opvallends aan de kampleiding. «De kampcommandant die de dienst had in kamp E rond Kerstmis was bokser. Twee gevangenen in het kamp waren ook professionele boksers. Op 25 december organiseerde de kampcommandant een bokswedstrijd: hij tegen de andere twee. Wij, de gevangenen, werden gedwongen de wedstrijd te bekijken.» Langzaam naderde de bevrijding. Etienne Bauduin Op 16 maart 1945 stierf mijn broer Andre door ondervoeding in kamp E «Aan het einde hadden we niet eens meer iets te eten. De zwaargezonden werden met koud water besprenkeld om ze sneller te liquideren.» «Op de dag van de bevrijding woog ik 36 kilo. Iemand die dit niet zelf heeft meegemaakt, kan zich deze hel onmogelijk voorstellen. Rond 10 april werden we uit het kamp weggevoerd. De Duitsers wilden ons in maart vrijlaten, maar onze kamer wilde de barak niet verlaten.» «Op het moment dat iemand uit onze kamer moest plassen, werd hij door een paar SS’ers gezien. Ze kwamen de barak binnen en joegen ons eruit. We moesten gaan, anders zouden we worden neergeschoten.» Het leek alsof Etienne en Valere in dezelfde kamer zaten. «Met enkelen kwamen we vrij. Voordat we kamp 7 bereikten, verstopten we ons in de bossen in de buurt van een boerderij.» «We bleven daar vier dagen. De Duitsers die voorbij kwamen deden ons niets.» «Toen kwam het moment dat we ons midden tussen de twee legers bevonden, in een soort niemandsland. (Het Duitse leger trok zich net terug, de Amerikanen waren echter nog niet gearriveerd.) Dat duurde twee uur.» «In die tijd gingen we naar de boerderij om iets te eten te zoeken: een varken en een kip. In kamp 7 vielen we over de kip en het varken heen; een kwartier later stierven twee Polen die te veel hadden gegeten ter plekke.» «We zijn door Amerikanen bevrijd. Ze lieten ons naar Kahla in het dorp gaan, waar ze ons met DDT ontluizten en we nieuwe kleren kregen. Ze gaven mij een jas van een Russisch uniform en het hemd en de broek van een Italiaans uniform. Ze hielden ons echter nog steeds in quarantaine.» «We drieën gingen uiteindelijk, we liepen een stuk langs de hoofdstraat en toen door de bossen. We aten wat het Amerikaanse leger achterliet, we sliepen in schuren op boerderijen. Onze weg eindigde toen we in Fulda aankwamen.» «Daar werden we opgepikt door enkele Canadese soldaten en naar een kamp gebracht waarvan ik de naam ben vergeten.» «Van daar brachten ze ons met een vrachtwagen naar Luik en van daar naar Brussel.» «Ik bleef een nacht in Brussel; de volgende dag brachten ze me met de auto naar Ottignies. Ik had mijn ouders niet gewaarschuwd dat ik op weg naar huis was. Mijn broer was dood en ik wist niet of ze dat al wisten.» Etienne Bauduin Op 16 maart 1945 stierf mijn broer Andre door ondervoeding in kamp E Na zijn terugkeer uit de hel nam Etienne zijn leven weer zelf in handen. Hoe dan ook, er gaat geen dag voorbij zonder dat hij aan Andre en Kahla denkt. Etienne Bauduin Op 16 maart 1945 stierf mijn broer Andre door ondervoeding in kamp E Na zijn terugkeer uit de hel nam Etienne zijn leven weer zelf in handen. Hoe dan ook, er gaat geen dag voorbij zonder dat hij aan Andre en Kahla denkt. Etienne Bauduin