Getuigenis van Giovanni Maiorana en Vincenzo Caligiuri

GESCHIEDENIS Het verhaal van de zoon die het niet wist Het verhaal van Vanni de verpleegkundige die in het vernietigingskamp kameraden en vrienden hielp en redde Kerstmis met een boom vol ansichtkaarten van overlevenden ● “Paloma” om de stervenden naar de gaskamers te begeleiden ● Opgenomen tussen de schurftpatiënten ● Wat Vincenzo Caligiuri mij vertelde door Ignazio Maiorana V oor kinderen hadden we geen geld dat ook in andere Duitse kampen het Vanni werd rond ’42, tijdens de twe- om versieringen te kopen. gebruik was om de gedeporteerden na- de wereldoorlog, teruggeroepen voor De kerstboom maakten we met naakt naar de “douche” (gaskamer) te dienst in Rome. Kort daarna werd hij takjes maretak die we aan een spijker aan de muur bonden. Aan de begeleiden, terwijl er viool en accordeon door de Duitsers opgepakt en eerst naar plakkerige bessen bevestigden we de gekleurde ansichtkaarten met speelden op het stuk “Paloma”. Het stuk Joegoslavië werd gebracht en daarna ver- kerst- en paaswensen die in voorgaande jaren aan mijn vader waren werd uitgevoerd door twee muzikanten die huisd naar het vernietigingskamp Kahla, gestuurd, waarin vrienden hun genegenheid betuigden. We maakten meeliepen. De ongelukkige die ter dood in de buurt van Leipzig, Duitsland. In de meerdere jaren kerstbomen met ansichtkaarten in plaats van ballen. was veroordeeld, werd op een kar geladen chaos en tegenstrijdigheid van die tijd We wisten niet van de documentwaarde van die korte, ondertekende die door een paar van zijn kameraden werd wist niemand waarom. Hoe dan ook, de briefjes. Mijn moeder gaf niet veel om die kaarten, als we ze maar getrokken. Het beeld was altijd het voor- herkomstkwalificatie kwam Vanni ten mochten gebruiken als kerstversiering. Vele kameraden uit het leger spel van de crematoriumoven. goede. Onder de duizenden gasten in dat en uit de gevangenschap in Duitse kampen hadden ze naar mijn vader kamp werd een ziekenboeg ingericht, in Castelbuono gestuurd. De kaarten begonnen direct na het einde van Vanni werd rond ’42, tijdens de tweede gerund door een arts en een verpleegkun- de Tweede Wereldoorlog thuis te komen. Daarna werden ze na verloop wereldoorlog, teruggeroepen voor dienst dige, ook gevangenen. De assistent van de van jaren steeds zeldzamer. Over die ervaring in Duitsland werd thuis in Rome. Kort daarna werd hij door de dokter was juist Giovanni Maiorana. Hij niet gesproken. Mijn vader, Vanni, wilde het, net als veel andere over- Duitsers opgepakt en eerst naar Joegosla- had de taak elke ochtend naam, nummer levenden, uit zijn geheugen wissen. vië gebracht en daarna verhuisd naar het en gezondheidstoestand te registreren van Ik was tien jaar oud toen ik mijn vader voor het eerst en enige keer vernietigingskamp Kahla, in de buurt van degenen die zich meldden. Het was een huilend zag. Tijdens een huwelijksbanket zat ik tegenover hem aan de Leipzig, Duitsland. In de chaos en tegen- dagelijkse stoet van uitgemergelde mens- tafel. Een trio speelde “Paloma”, de aangrijpende en bekende Spaanse strijdigheid van die gebeurtenissen wist en. Onder deze mensen in de rij bevond tango. Vanni had tranen over zijn wangen. niemand waarom. Hoe dan ook, de herkomst- zich op een dag ook een jonge – Pa, waarom huil je? – vroeg ik verbaasd en bezorgd. kwalificatie kwam Vanni ten goede. Onder gevangene die naar de gaskamer ging. – Het is de muziek van het gevangenschap – antwoordde hij terwijl hij de duizenden gasten in dat kamp werd een zijn tranen afveegde. ziekenboeg ingericht, gerund door een arts Ik begreep het niet. Pas veertig jaar later, toen ik van een ex-gevangene en een verpleegkundige, ook gevangenen. De hoorde, begreep ik het. assistent van de dokter was juist Giovanni Maiorana. Hij had de taak elke ochtend naam, nummer en gezondheidstoestand te registreren van degenen die zich meldden. Het was een dagelijkse stoet van uitgemergelde mensen.28 PATRIA INDIPENDENTE/SEPTEMBER 2014  GESCHIEDENIS net door de Duitsers net ingelijfd bij de marine: het was Vincenzo Caligiuri en hij was 16 jaar oud. Dankzij hem kon ik directe en spontane getuigenis krijgen over een bijzonder aspect van de gevangenschap van mijn vader. Zo kwam ik erachter. – Mag ik een andere keer terugkomen, als u wilt? – vond ik het juist om voor te stellen. – Nee, beter meteen – mengde de oudere heer zich vastberaden in. En hij vervolgde zijn verhaal. – Nadat de doktersbezoeken voorbij waren, vroeg Vanni me of ik bereid was me te isoleren in het schurftkamp. Hij verzekerde me dat hij me daar beter kon helpen. Ik antwoordde ja, misschien kon ik mezelf redden..., dacht ik. Vanni liet me uitkleden en smeerde een ontzettend stinkende zalf over mijn hele lichaam. In die barak verbleef ik tien dagen, genietend van een iets betere voedselrantsoen, nuttig om fysiek te herstellen. Op de laatste dag vertelde Maiorana me dat de Duitsers een groep gevangenen zochten die geschikt waren om aardappels te rooien op een kamp ver weg van hier. Hij vroeg of ik het aandurfde om mee te gaan. Misschien kon ik stiekem wat aardappels eten... En zo gebeurde het. Maiorana was een gevoelig, genereus persoon. We weten niet hoeveel mensen hij hielp en hoe hij dat deed. Zeker velen, afgaande op de ansichtkaarten die zijn vrienden hem na de oorlog stuurden. Vanni en Vincenzo ontmoetten elkaar niet meer in het kamp. Ze wisten nooit waarom ze door de Duitsers, die bondgenoten van de Italianen waren, werden opgepakt. Tussen straffen en problemen slaagde hij erin zijn huis te behouden en zijn familie weer te omarmen. Vincenzo hervatte de militaire scheepvaart, Vanni voegde zich bij zijn vrouw en de twee dochtertjes die geboren waren vóór zijn oproep tot dienst. Hij hervatte meteen zijn werk als opzichter op de veehouderijbedrijven, ver van huis. Na de zware ervaring die mijn vader had meegemaakt, had hij psychologische en emotionele herstel nodig, maar plicht en de noodzaak om aan het levensonderhoud van het gezin te denken gaven hem geen tijd of mogelijkheid om dat te doen. Na enkele jaren stichtte Vincenzo Caligiuri, veel jonger dan Vanni, een gezin in Palermo. Maar een andere zware klap trof hem: het verlies van een zoon van 16 jaar door een ongeluk. Het nieuws veroorzaakte opschudding in zijn geboortedorp, waar het lichaam van de jongen werd gebracht om te worden begraven. Vanni hoorde het en daalde van de berg af, bereikte op tijd de rouwenden op de begraafplaats. Voor de kist staande zei hij: – Deze keer kan ik niets doen. Toen herkende Vincenzo hem. Vier mensen moesten de twee voormalige gevangenen, vrienden, scheiden van hun ontroerde, krachtige omhelzing in deze droevige gebeurtenis. Maar Caligiuri besloot pas op latere leeftijd zijn verhaal over zijn gevangenschap in Duitsland aan iemand te vertellen. Tot dan had hij gezwegen. Ik zou het verhaal van mijn vader in de Duitse kampen verder moeten uitdiepen. Tegenwoordig zouden de ansichtkaarten die ik als kind gebruikte voor het versieren van de kerstboom mijn onderzoek vergemakkelijken. Maar ze zijn allemaal verloren gegaan. Het enige aandenken dat ik bezit is een houten doosje waarin Vanni tijdens zijn gevangenschap zijn kleine waardevolle voorwerpen bewaarde. Tot enkele jaren geleden rook ik er nog een scherpe geur van medicijnen uit als ik het opende. Om hulde te brengen aan de gevangenschap van mijn vader in Duitsland ben ik een vernietigingskamp gaan bezoeken. Dat is niet niks. Toen, terwijl ik nog de mogelijkheid en het genoegen had om te schrijven, wilde ik zijn verhaal vertellen. De ziekenboeg in een nazi-detentie kamp voor Italiaanse soldaten Van Caligiuri, inmiddels tachtig jaar oud, hoorde ik enkele jaren geleden zijn verhaal toen ik de straat overstak. Zittend op de drempel van zijn huis zei hij: – Bent u de zoon van Vanni Maiorana? Kom, kom... Uw vader heeft mijn leven gered. – U vergist zich – antwoordde ik. – Mijn vader is al dertig jaar overleden. – Dat weet ik – antwoordde Caligiuri – Kom binnen, alstublieft. De oudere marineofficier begon zijn verhaal. – Ik voelde me sterven, sleepte me voort in de rij met vele andere gevangenen en gedeporteerden. Het enige wat ik kon doen was naar de ziekenboeg gaan om hulp te vragen. “Hoe heet je?” vroeg de verpleger. – Caligiuri, antwoordde ik. En hij: – “Caligiuri? Waar kom je vandaan?” Vanni, met grote ogen: “Ik ook. Ga aan de kant, laat de anderen passeren. Aan het eind zal ik aan jou denken.” Tijdens het verhaal kon Caligiuri zijn emotie niet bedwingen. Het suo ook niet tijdens het fascisme. Noch de respectieve gliere en deze noodzakelijke ap- torace werd geschud door kleine schokken. familieleden hadden nieuws voor hen. Hun punten omdat de ervaring waarop "Een pauze voor een ijsje," raadde lotgevallen werden gescheiden. mijn vader liever zweeg, niet volledig de vrouw aan. Na de oorlog, hoe dan ook, ging ieder worden vergeten. PATRIA INDIPENDENTE/SEPTEMBER 2014 29