Getuigenverklaring Giacomina Rinaldini

[…] Toen ik in het kamp aankwam, waren de vrouwen in de keuken aardappelen en rapen aan het schillen, terwijl ze eerder, samen met de mannen, werden gestuurd om een tunnel te graven die de installaties van een vliegtuigfabriek moest huisvesten. Ze liepen elke dag veertien kilometer heen en terug naar die locatie. De vermoeidheid, ondervoeding en tuberculose maakten grote gaten in hun gelederen. Vaak slaagden we erin om in de keuken wat gekookte aardappelen onder de as te verstoppen, met groot risico, want als ze ons betrapten, werden we geslagen en gemarteld. Naarmate het einde van de oorlog naderde, werden de aardappelen minder en namen de rapen toe, groot en houtachtig, niet eens geschikt voor dieren. Kahla-Tur was een stadje met een tiental kampen van allerlei soort: vlakbij het onze was er een militair kamp, waarvan sommigen soms naar onze ziekenboeg kwamen. Zo leerde ik een meester en een soldaat kennen, respectievelijk uit Mantua en Brescia (Gheno Giovanni, van de Via Milano). Deze jongeren hadden waarden om te verdedigen en ik voelde me met hen verbonden. Ze waren de herinnering aan mijn broers. Met hen was het mogelijk een broederlijke band op te bouwen, in herinnering aan ons vaderland (soms slaagde ik erin die van Brescia te voeden). De enige goede persoon onder de bewakers was een marechaussee van de Wehrmacht. Ik werd ziek, zoals bijna iedereen, aan dysenterie, van uitputting. De enige hoop die mij steunde was de gedachte dat ik naar Italië kon terugkeren, om mijn ouders niet van verdriet te laten sterven, aan wie ik schreef en zei dat het goed ging. Ook zij schreven mij, en ik las “broers goed”, terwijl Emi op 10 februari ’45 was gedood en Federico naar Duitsland was gestuurd, naar Mauthausen. Bron: B. Franceschini, Dalle storie alle Storia, Grafo, Brescia 2007, p. 441; gereproduceerd door ANED Brescia.